Czy można podważyć testament? Kiedy jest to możliwe i ile masz czasu.
Zostałeś pominięty w testamencie?
Masz wątpliwości, czy testament został sporządzony prawidłowo? Zastanawiasz się jak podważyć testament?
W tym artykule dowiesz się:
- jakie są rodzaje testamentów
- kiedy testament jest nieważny
- kto może go zakwestionować
- jakie są najczęstsze podstawy
- ile masz czasu
- Kiedy można podważyć testament?
Jakie są rodzaje testamentu?
Zanim przejdziemy do tego, czy testament można podważyć, warto wiedzieć, jakie są jego rodzaje. Nie każdy testament wygląda tak samo — a to ma znaczenie przy ocenie jego ważności.
Najczęstszy testament – testament pisemny (holograficzny, odręczny)
To najprostsza forma testamentu. Wystarczy jego własnoręcznie spisanie, najczęściej na zwykłej kartce papieru oraz opatrzenie podpisem oraz datą.
Aby taki testament był ważny, muszą być spełnione łącznie następujące elementy:
- musi być napisany w całości odręcznie przez spadkodawcę;
- musi zawierać podpis;
- najlepiej, aby zawierał datę (nie jest to jednak element konieczny)
Testament musi być koniecznie w całości sporządzony pismem odręcznym. Nie można go wydrukować i tylko podpisać – wówczas będzie nieważny.
To właśnie przy tej formie najczęściej pojawiają się spory.
Testament notarialny
Testament sporządzony przez notariusza, najczęściej w siedzibie jego kancelarii. W takim przypadku nie ma wątpliwości przez kogo został sporządzony, ponieważ notariusz zawsze weryfikuje dokument tożsamości osoby sporządzającej testament.
Taki testament:
- ma formę aktu notarialnego
- jest trudniejszy do podważenia
- jest najbezpieczniejszą formą testamentu.
Oprócz sprawdzenia tożsamości, notariusz czuwa także na zdolnością testowania danej osoby. Oznacza to, że notariusz odmówi sporządzenia testamentu w przypadku wątpliwości co do tego czy testament jest sporządzony dobrowolnie lub z należytą świadomością.
Oryginał testamentu zawsze przechowywany jest w kancelarii notariusza, który go sporządził – daje to pewność, że testament nie zostanie zagubiony lub zniszczony.
Przepisy przewidują jeszcze, testamenty ustne a także szczególne (wojskowe, podróżne) jednakże w praktyce są one rzadko spotykane, dlatego zostały pominięte w tym artykule.
Rodzaj testamentu ma ogromne znaczenie przy jego podważaniu. Najłatwiej kwestionować testament własnoręczny, najtrudniej — notarialny.
Testament można zakwestionować, jeżeli jest nieważny.
Do najczęstszych sytuacji należą:
- brak świadomości lub swobody przy sporządzaniu testamentu
- sporządzenie testamentu pod wpływem błędu
- sporządzenie testamentu pod wpływem groźby
Zdarza się także, że testament zostanie sfałszowany. We wszystkich wyżej wspominanych wypadkach będzie możliwe zakwestionowanie testamentu.
Brak świadomości lub swobody — co to znaczy?
Chodzi o sytuacje, w których osoba sporządzająca testament:
- była ciężko chora
- znajdowała się pod wpływem silnych leków, narkotyków, alkoholu
- miała zaburzenia psychiczne
- nie rozumiała znaczenia swoich decyzji – np. z powodu wieku
- działała pod wpływem innej osoby
Najczęściej takie sytuacje będą mają miejsce w przypadku, gdy spadkodawca sporządził testament w podeszłym wieku, gdy ze względu na jego stan zdrowia nie miał już dostatecznego rozeznania co do znaczenia swoich czynów. W tego rodzaju sprawach praktycznie zawsze konieczna będzie opinia biegłego lekarza, najczęściej z dziedziny psychiatrii.
Przykład:
Dziadek w wieku 92 lat sporządził testament, w którym do spadku powołał jedynie swoją wnuczkę. W testamencie pominął swoją trójkę dzieci. W momencie sporządzenia testamentu dziadek czuł się dobrze, zmarł dopiero w wieku 96 lat na zawał. Od 87 roku życia leczył się na wiele przypadłości, w tym także na chorobę Alzhaimera.
W takim przypadku testament może być skutecznie podważony, koniecznie będzie jednak udowodnienie, że w momencie jego sporządzania, choroba dziadka byłą na tyle zaawansowania, że bezpośrednio wpływała na jego świadome podejmowanie decyzji, w takiej sprawie konieczna będzie jednak opinia lekarza psychiatry.
Błąd przy sporządzeniu testamentu
Testament można podważyć także wtedy, gdy został sporządzony pod wpływem błędu ma to miejsce np., gdy:
- spadkodawca myślał, że ktoś nie żyje
- miał błędne informacje o rodzinie
- został wprowadzony w błąd
Błąd musi być jednak istotny, oznacza to, że testator nie sporządziłby testamentu o takiej treści, gdyby znał rzeczywisty stan rzeczy.
Przykład:
Pani Beata przy sporządzaniu testamentu usłyszała plotkę, że jedno z jej czwórki dzieci – pani Magda wygrała duże pieniądze na loterii, ale nie pochwaliła się tym rodzinie. Uznała więc, że jej nieruchomości oraz wszelkie oszczędności przepisze pozostałym dzieciom. Okazało się jednak, że historia o wygranych pieniądzach okazał się przesadzona, a pani Magda wygrała stosunkowo niewielką kwotę. Gdyby, pani Beata wiedziała, że córka wygrała jedynie 4 000 zł, to na pewno nie pominęła by córki w testamencie.
Testament sporządzony pod wpływem groźby lub sfałszowany
Testament będzie nieważny, jeżeli ktoś wywierał presję na spadkodawcę w czasie jego sporządzania, np. zastraszał czy wymuszał określoną treść testamentu.
Testament będzie również uznany za nieważny, gdy okaże się, że nie został sporządzony przez spadkodawcę. W praktyce zdarza się, że jakaś osoba przedstawia w sądzie testament, który budzi wątpliwości. Jak wygląda postępowanie w takim przypadku?
W tego rodzaju sprawach sąd powołuje biegłego z zakresu badania pisma ręcznego. Biegłemu przedstawia się próbki pisma pochodzące od zmarłego, następnie biegły wykonuje specjalistyczne badania, gdzie m. in. Bada pismo pod mikroskopem, ustala siłę nacisku środka pisania na papier, styl pisma, prędkość pisania i wiele innych. Opinia wydana przez biegłego z zakresu pisma ręcznego często przypomina to, co pokazywane jest w serialach detektywistycznych.
Posługiwanie się sfałszowanym testamentem stanowi przestępstwo przewidziane art. 270 kodeksu karnego.
Kto może podważyć testament? Ile jest czasu?
Testament może podważyć każdy, kto ma w tym interes prawny, najczęściej będą to:
- spadkobiercy ustawowi
- osoby pominięte w testamencie
- osoby, które straciłyby na jego wykonaniu
Pamiętaj, że testament można podważyć w terminie 3 lat od momentu, gdy dowiedziałeś się o przyczynie jego nieważności, ale maksymalnie 10 lat od otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy. Wyżej wskazane terminy nie dotyczą sytuacji, gdy testament był sfałszowany.
Przykład:
Pani Marta 20 maja 2020 roku tj. 11 lat po śmierci dziadka odkryła jego testament i postanowiła przeprowadzić sprawę spadkową. Testament był dla niej korzystny, bo otrzymywała cały majątek, z pominięciem pozostałego rodzeństwa. Wniosek do sądu został złożony w czerwcu 2022 r. Siostra Pani Marty domagała się uznania testamentu za nieważny, ponieważ w momencie jego sporządzenia dziadek był ciężko chory i jej zdaniem nie mógłby sporządzić testamentu.
Niestety w takim przypadku uznanie testamentu za nieważny nie będzie możliwe, ponieważ minęło ponad 10 lat od śmierci dziadka.
W takim przypadku siostrze pani Marty będzie jednak przysługiwać zachowek. Więcej na ten temat w tym artykule.
🔗 Zobacz także:
